Een politievrouw blijft een vrouw

Foto door Mona van den Berg

Foto door Mona van den Berg

Seksuele intimidatie en dreiging van de taliban liggen op de loer. De vrouwelijke Afghaanse politieagenten die door de Nederlandse marechaussee worden getraind in Kunduz hebben geen goede vooruitzichten. ‘Wat moeten we als de Nederlandse militairen ons niet meer beschermen?’ (18 februari 2013, de Verdieping,  Trouw)

 Guido van Diepen

In boerka stapt ze uit de taxi, waggelt het terrein op en verdwijnt in een klein gebouwtje. Twee minuten later verschijnt de Afghaanse dame in lichtblauw uniform. Zonnebril op, politiepet over haar hoofddoek. Nargis (37), weduwe en moeder van elf kinderen, komt vandaag haar politiediploma ophalen.

Met grote stappen en strak zwiepende armen marcheert ze onder toeziend oog van ruim honderd mannelijke collega’s, die elkaar proestend met de ellebogen aantikken, naar voren om haar certificaat in ontvangst te nemen van de Nederlandse commandant Roland de Jong. “Ik zal Afghanistan in ere dienen!” roept ze door de ruimte. Een applaus volgt. Mannen in het publiek wijzen en smoezen.

De afgelopen acht weken volgde Nargis samen met vier andere vrouwen op een afgezonderd terrein in het Noord-Afghaanse Kunduz de basisopleiding politieagent. Met houten geweren leerden ze verdachten staande te houden, te fouilleren en te arresteren. Met de tweede lichting vrouwen, die onder begeleiding van de Nederlandse marechaussee en militairen werd getraind, werken momenteel 32 vrouwen bij de politie in Kunduz.

Lang niet genoeg, vindt het Afghaanse ministerie van binnenlandse zaken, dat wordt bijgestaan door de Verenigde Staten. In heel Afghanistan moeten vijfduizend vrouwelijke politieagenten aan het werk zijn in 2014 als de internationale troepen zijn teruggetrokken.

“Een behoorlijke klus,” zegt Mika Noori van Eupol, die op het hoofdbureau in Kaboel adviseert op het gebied van gender. “Tot dusver is het gelukt om tweeduizend vrouwen bij de politie te krijgen.“

De werving gaat niet bepaald vanzelf, erkent Sayed Omar Saboor van het ministerie van mensenrechten. “Via televisiespotjes is geprobeerd de vrouwen te enthousiasmeren,” zegt hij. “Maar door de conservatieve cultuur zijn de omstandigheden niet bepaald uitnodigend. Sommige politievrouwen worden gepasseerd door mannelijke collega’s bij promoties. Of ze worden niet of te laat uitbetaald.”

Maar de misstanden bij de Afghaanse politie gaan verder dan dat. Sommige politieagentes van de vorige lichting, die onder toeziend oog van de Koninklijke Nederlandse marechaussee werden getraind, klapten uit de school over seksuele intimidatie door Afghaanse mannelijke collega’s en in enkele gevallen zelfs van verkrachting.

Volgens de tolk Abdul Qadeer, die vertaalt voor de Nederlandse trainers en de Afghaanse politiedames, vindt er meer misbruik plaats dan wordt gemeld. “De dames zijn bang om ervoor uit te komen,” zegt Qadeer. “Als bekend wordt dat ze seksuele handelingen hebben moeten verrichten, verliezen ze hun waardigheid met mogelijk eerwraak tot gevolg.”

Civiel vertegenwoordiger Geoffrey van Leeuwen van Buitenlandse Zaken en kolonel De Jong van defensie die beiden hun basis in Kunduz hebben, zeggen niets te weten van de misstanden. “Maar het klopt dat de positie van de vrouwen niet al te best is,” zegt De Jong. “Het zijn de eerste vrouwen die bij de politie werken. Natuurlijk lopen ze tegen dingen aan. In Nederland hebben vrouwen ook een moeilijk proces vol wrijvingen moeten doorstaan.”

Adviseur Noori van Eupol vindt dat naar de lange termijn moet worden gekeken. “Afghanistan heeft dertig jaar oorlog achter de rug. Ontwikkeling is een kwestie van generaties, niet van jaren. De kolonel die ik adviseer is een vrouw. Ze vecht elke dag om haar positie te behouden, maar ze bereikt een hoop. Ze is een groot voorbeeld voor de vrouwen in Afghanistan. Zij is zelfs kandidaat om generaal te worden.”

Ook Nargis laat zich niet kennen. “Ik wil onrecht bestrijden,” zegt ze. Haar familie is trots en haar buren weten nu ook dat ze bij de politie werkt. Ze zagen immers hoe ze dagelijks werd opgehaald en begonnen vragen te stellen.

Nargis vertelde het om te voorkomen dat haar buren ‘rare’ dingen zouden gaan denken. “Ik vertelde dat ik geen geld had,” zegt ze. “En dat ik mijn kinderen naar school wilde kunnen sturen. Maar voor andere mensen in mijn buurt is het nog steeds een groot geheim dat ik bij de politie werk.”

Toch zegt Nargis niet bang te zijn. “Tenminste niet overdag. In de nacht huiver ik voor de taliban. Soms vallen ze midden in de nacht aan. Ze bedreigen vrouwen die werken en mensen die samenwerken met westerlingen. Ze vermoorden politieagenten. Bij mij in de straat is een Afghaanse commandant met een bom om het leven gebracht omdat hij met Amerikanen was gezien. Wat moeten we als de Nederlandse militairen ons niet meer beschermen? Het Afghaanse leger is lang niet sterk genoeg.”

Of Nederland, zoals afgesproken, gestationeerd blijft tot 2014 is nog maar de vraag. Vrijdag meldden ‘ingewijden’ dat vervroegde terugtrekking een ‘serieuze optie’ is. Op dit moment is de Nederlandse basis gebouwd aan het kamp van de Duitse militairen, die voor veel faciliteiten en bescherming zorgen. Als de Duitsers halverwege dit jaar wegtrekken, staan de Nederlanders alleen. Het politietrainingscentrum wordt in elk geval al in juli overgedragen aan de Afghaanse autoriteiten.

Layla (35), moeder van zeven kinderen, die ook vandaag haar diploma krijgt uitgereikt, haalt haar vinger langs haar keel om te illustreren wat er gebeurt als de taliban haar te pakken krijgen. “Maar daar ga ik niet vanuit. Ik ben sterk en groot,” lacht ze terwijl ze de breedte van haar lichaam aangeeft. “Dood gaan we toch wel. Bij de politie krijg ik 175 euro per maand. Die kunnen we goed gebruiken, want mijn man is kruier. Wat anderen ervan vinden, moeten ze zelf weten.”

Politieagent Bashir, die de Nederlandse politietraining voor mannen volgt, zegt dat ze voor hem niet bang hoeven te zijn. “Het is goed dat ze bij de politie werken,” zegt hij. “Sommige werkzaamheden kunnen nou eenmaal beter door een vrouw worden gedaan, bijvoorbeeld een dame fouilleren.” Zijn collega Ahmad is het niet met hem eens. “Vaders horen te werken, moeders horen voor het gezin te zorgen.”

“Sterker nog, mannen zijn bij wet verplicht om te werken en de vrouw financieel te ondersteunen.” zegt Marzia Husseini, korporaal op het departement van familiezaken, rode nagellak en hoge hakken onder haar boerka. “Daarbij is de man de baas van het gezin. Ik heb laatst ook een vrouwelijke agent naar huis gestuurd, omdat ze geen toestemming van haar man had om te werken.”

Vrouwenemancipatie valt of staat met het aanstellen van de juiste leiders, zegt vrouwenactiviste Nadera Geyah van het lokale departement van vrouwenzaken (Dowa). “In Kunduz hebben we nu een nieuwe politiecommandant die ruimdenkend is en de vrouwen accepteert”, zegt Geyah. “Komt er een jihadist in die positie, dan is het snel afgelopen met de emancipatie.”

Volgens de activiste heerst in Afghanistan onder een groot deel van de bevolking nog steeds de gedachte dat vrouwen niet horen te werken. “Sommige vrouwen slapen op het terrein van de politie, om te voorkomen dat ze worden ontdekt,” zegt Geyah. “Reizende vrouwen worden al snel beschuldigd van illegale activiteiten.”

Op het hoofdbureau in Kaboel is een hulplijn voor politievrouwen in het leven geroepen om misstanden in het korps te melden. Maar omdat een telefoontje geld kost, wordt hij zelden gebruikt, zegt Saboor van het ministerie van mensenrechten. “Per post willen er nog weleens klachten binnenkomen. De meeste vrouwen klagen dat ze hun salaris niet of laat krijgen uitbetaald of dat ze geen promotie krijgen. Sommige vrouwen worden voor afwijkende werkzaamheden ingezet, zoals thee zetten of schoonmaken.”

Op politiebureaus buiten de grote steden waar veel analfabeten werken en de mensen traditioneler zijn ingesteld, zijn ook gevallen van seksuele intimidatie gemeld, beaamt Saboor. “Vier commissies zijn aangesteld om de misstanden in het hele land te inventariseren. Maar die zullen pas echt aan het werk kunnen als de weersomstandigheden veranderen. Bepaalde districten zijn moeilijk bereikbaar in de winter door de sneeuwval.”

Toch gaat het volgens Saboor de goede kant op. “De meeste zaken lossen we op. We hebben de mannen opgeroepen hun vrouwelijke collega’s te behandelen als hun zussen. Vrouwen zijn zich steeds meer bewust van hun rechten. Maar of dat ook zo blijft als de internationale steun weg valt? Dat betwijfel ik.”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s