Profiel: Alex Brenninkmeijer

Zijn leven staat in het teken van rechtvaardigheid en conflictbemiddeling. Alex Brenninkmeijer, de Nationale ombudsman, wordt voorzitter van Stichting Democratie en Media.

Parool dinsdag 14 augustus 2012

Als kind tekende hij graag, en had hij een postzegelhandeltje op de Nieuwezijds Voorburgwal. Hij verdiende zijn eerste centjes op de speelgoedafdeling van de Bijenkorf, waar zijn vader ook werkte, en liep met zijn museumkaart de Amsterdamse musea af.

Wie denkt dat iedereen wat op zijn kerfstok heeft, moet kennis maken met Alex Brenninkmeijer (Amsterdam, 1951). De voormalige rechter en hoogleraar, momenteel de Nationale ombudsman wordt vanaf september de nieuwe voorzitter van Stichting Democratie en Media. Alleen zijn tijd als decaan in Leiden vormt een smetje op zijn verder schone blazoen, en een beetje ‘kleur’.

Het is gewoon een heel aardige man,” zegt uitgever Gert Jan Schinkel die al jarenlang met hem samenwerkt. “Ik heb nog nooit een conflict met hem gehad. Maar hij is ook heel ijdel.”

Dat de Tweede Kamer hem bij zijn aanstelling als Nationale ombudsman in 2005 opdroeg zich meer te profileren in de media, vond Brenninkmeijer dan ook helemaal niet erg, zegt Schinkel. “Hij vindt de aandacht heerlijk en dat zie je ook aan hem.”

Brenninkmeijer’s aanstelling betekende een kentering in het instituut de Nationale ombudsman. Waar voorheen de ombudsman onder het maaiveld opereerde, zocht de geboren Amsterdammer voortdurend de media op. “Omdat het advies van de ombudsman niet bindend is, zet hij druk via de media om zijn doelen te bereiken,” zegt professor en advocaat Tom Barkhuysen, die met hem werkte als hoogleraar op de Universiteit Leiden.

Maar zijn optreden in de frontlinie, werd hem niet altijd in dank afgenomen door alle Kamerleden. Toen hij in april uithaalde naar kabinet-Rutte door te zeggen dat het kabinet dreigde de rechtspraak in te dammen, werd hij voor de zoveelste keer op zijn vingers getikt. Ook had hij enkele wetsvoorstellen, waaronder het boerkaverbod en het verbod op de dubbele nationaliteit, bestempeld als ‘symboolpolitiek’.

Brenninkmeijer wordt gedreven door idealisme en rechtvaardigheid,” zegt Schinkel. Maar sommige politici noemen het anders en spreken van ‘kleur’.

De PvdA, VVD en PVV lieten weten dat het vertrouwen in de ombudsman behoorlijk was geschaad na zijn ‘politieke’ uitspraken.  VVD-Kamerlid Brigitte van der Burg vond dat Brenninkmeijer het neutrale karakter van zijn ambt op de tocht had gezet. Maar zand daarover, zegt Van der Burg. “Toen we met hem in gesprek gingen, beloofde de ombudsman beter rekening te houden met de grenzen van zijn werkgebied.”

“Per saldo zijn we heel positief over de man,” zegt Tweede Kamerlid Pierre Heyne van de PvdA die in het verleden kritisch op hem was. “Onze partij heeft daarom voor zijn herbenoeming gestemd. Zijn rapporten zijn ontzettend degelijk. Het rapport over Q-koorts was echt heel goed. Alleen schiet hij bij kleine incidenten soms te snel uit zijn heup,” aldus Heyne. “En haalt hij dan iets te snel de media erbij.”

Onderzoeksjournalist Brenno de Winter prijst de rustige en integere manier waarop Brenninkmeijer grote problemen voor het voetlicht brengt. “Hij vecht tegen de juridische jungle en voor een transparante overheid. Hij is echt geen spreekbuis van het volk. Hij wil het systeem niet slopen, maar door middel van kritiek juist beter maken.”

Brenninkmeijer promoveerde in 1987 op de betekenis van onafhankelijke rechtspraak in de democratische rechtstaat. Vervolgens was hij jarenlang rechter en hoogleraar staats- en bestuursrecht. Maar tevreden met de rechtsgang was hij niet. “De gang naar de rechter is vaak niet de juiste,” betoogt hij. “Uiteindelijk worden mensen niet gelukkig van de juridische rompslomp die een rechtzaak vereist. Vaak zijn veel simpelere manieren mogelijk om een conflict op te lossen.”

Brenninkmeijer verdiepte zich in alternatieve manieren van conflictbeslechting en werd voorloper op het gebied van ‘mediation’, een manier van conflictoplossing waarbij de ‘mediator’ de ruziënde partijen zelf tot overeenstemming laat komen.

Toch lukte het hem niet om als decaan de handen ineen te krijgen op de Universiteit Leiden. De reorganisatie die hij voor ogen had, werd niet op prijs gesteld. Brenninkmeijer: “Het college van bestuur vroeg me toen een stap opzij te doen, en dat heb ik gedaan.” Op dezelfde universiteit ging hij onderzoek doen en aan de slag als hoogleraar. Schinkel: “Hij weet altijd overal de angel uit te halen.”

Over zijn privéleven is Brenninkmeijer discreet. Over zijn twee zoons uit een eerder huwelijk, wil Brenninkmeijer dan ook niets kwijt. Liever vertelt hij over zijn huidige vrouw, Sacha Perchal, die werkzaam is als rechter aan het Hof van Justitie van de Europese Unie. Drie á vier keer per jaar trekken ze zich terug in zijn vakantiehuisje in de Franse Alpen. Uitkijkend op een waterval, denkt, leest en schrijft hij. Af en toe klust hij een meubeltje. “Afgelopen jaar heb ik een houten kast met laden gemaakt,” zegt Brenninkmeijer. “Daar ben ik best trots op.”

Vanaf september gaat de ombudsman aan de slag als voorzitter van Stichting Democratie en Media, sinds 2003 rechtsopvolger van Stichting Het Parool. “Media is onmisbaar in een democratische rechtstaat,” zegt hij over zijn nieuwe functie. “We leven in een mediacratie en dramademocratie. Daarom ben ik geïnteresseerd in de relatie tussen de journalistiek en de overheid. Ik ga me inzetten voor een sterke en brede media.”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s